Wil je een tekst, document of boek met AI vertalen, of wil je dat laten doen? Dan is het goed om te weten dat één vertaalopdracht meestal niet genoeg is voor een goede eindversie.
Een eerste vertaling klopt vaak in grote lijnen, maar leest niet altijd prettig. Zinnen blijven soms te dicht bij de brontaal. Begrippen worden wisselend vertaald. Dialogen klinken onnatuurlijk. Of er blijven kleine fouten staan die je pas merkt als je echt gaat lezen.
Daarom werkt een aanpak in drie stappen beter. Eerst maak je een volledige eerste vertaling. Daarna controleer je die vertaling naast het origineel. Tot slot laat je de verbeterde Nederlandse versie nog één keer nakijken op correct en natuurlijk Nederlands.

Voor elke stap gebruik je een aparte prompt.

Waarom één AI-vertaling vaak niet genoeg is

Veel mensen geven AI één opdracht: “Vertaal deze tekst naar het Nederlands.” Bij een korte tekst kan dat prima werken. Bij langere teksten gaat het vaker mis. Je ziet dan bijvoorbeeld:

• zinnen die te letterlijk zijn vertaald
• rare woordvolgorde
• wisselende vertalingen van dezelfde term
• onnatuurlijke dialogen
• alinea’s die niet lekker lopen
• kleine foutjes die door de hele tekst verspreid staan
• opmaak die niet goed wordt meegenomen

Dat betekent niet dat AI onbruikbaar is voor vertalen. Het betekent vooral dat je het proces goed moet opbouwen. Een eerste vertaling is een basis. Daarna komt controle. Daarna komt redactie.

Vooral handig bij lange documenten en boeken

Deze aanpak is vooral nuttig bij langere teksten. Bij een korte tekst zie je meestal snel of de vertaling klopt. Bij een boek, handleiding of groot document is dat veel moeilijker. Daar kunnen fouten in blijven zitten zoals:

• een ontbrekende alinea
• een verkeerd begrepen zin
• een naam die ineens anders wordt vertaald
• een uitdrukking die te letterlijk is overgenomen
• dialogen die vreemd klinken
• hoofdstukken die niet goed zijn opgebouwd
• een inhoudsopgave die niet werkt
• een tekst die technisch klopt, maar niet prettig leest

Door in drie stappen te werken, maak je de kans op dit soort fouten kleiner.

Welke AI-tools kun je gebruiken?

Er zijn meerdere AI-tools die kunnen helpen bij vertalen, controleren en redigeren. Welke tool handig is, hangt af van het soort tekst, de lengte van het document en wat je uiteindelijk wilt hebben.
Je hoeft niet voor alle stappen dezelfde tool te gebruiken. Vaak werkt een combinatie juist beter. De ene tool is handig voor een eerste vertaling. Een andere tool is sterker in vergelijken, corrigeren, redigeren of het maken van een nette eindversie.
Voor de eindversie is het handig als de AI ook met bestanden kan werken en een document kan teruggeven in de vorm die jij nodig hebt. Niet elke AI-tool kan dat even goed. Daarom blijft controleren belangrijk, zeker bij lange teksten, boeken of bestanden met opmaak.

Voorbeelden van AI-tools:

• DeepSeek
  Kan handig zijn voor een eerste vertaling van lange teksten. Daarna moet je de tekst meestal zelf kopiëren naar Word, PDF of een tekstbestand.
• DeepL
  Sterk in het vertalen van losse teksten en documenten. Vooral geschikt voor zakelijke teksten, documenten en kortere tot middellange bestanden.
• ChatGPT
  Geschikt voor controleren, verbeteren, redigeren en opnieuw opbouwen van teksten. Je kunt originele bestanden en vertalingen samen laten controleren. Afhankelijk van het bestand en de instructies kan ChatGPT ook helpen om het resultaat als document of EPUB aan te leveren.
• Claude
  Kan sterk zijn bij lange teksten en redactie. Vooral handig als je veel tekst in samenhang wilt laten beoordelen.
• Google Gemini
  Kan helpen bij vertalen, samenvatten, herschrijven en documentwerk. De mogelijkheden voor bestanden en export kunnen per account en versie verschillen.

Stap 1: maak eerst een volledige AI-vertaling

De eerste stap is het maken van een volledige vertaling.
Daarvoor kun je bijvoorbeeld DeepSeek, DeepL of andere software gebruiken die lange teksten of complete documenten kan verwerken. Het belangrijkste is dat de software geschikt is voor grotere bestanden en de tekst zo volledig mogelijk vertaalt.
In deze stap gaat het nog niet om de definitieve eindversie. Het doel is een goede eerste Nederlandse vertaling. De prompt voor deze stap moet duidelijk aangeven dat de vertaling:

• volledig moet zijn
• niets mag toevoegen
• niets mag weglaten
• de volgorde van het origineel moet behouden
• toon, sfeer en dialogen zo goed mogelijk moet meenemen
• niet letterlijk en houterig mag klinken
• moet worden omgezet naar natuurlijk Nederlands

Na deze stap heb je een eerste vertaling. Die is bruikbaar als basis, maar nog niet klaar.

Zet de eerste vertaling in een bruikbaar bestand

Na de eerste vertaling moet je de tekst opslaan in een vorm waarmee je verder kunt werken. Kopieer de vertaling bijvoorbeeld naar Word en zet het document daarna om naar PDF. Je kunt de tekst ook opslaan als eenvoudig tekstdocument. Dit is geen extra vertaalstap. Het is een praktische tussenhandeling om de controle in stap 2 goed te kunnen uitvoeren.

Stap 2: controleer de vertaling met het origineel erbij

De tweede stap is de inhoudelijke controle. Daarvoor laad je twee bestanden in ChatGPT, Claude of vergelijkbare AI-software:

• het originele bestand
• de eerste Nederlandse vertaling

Daarmee kan de AI de vertaling naast het origineel leggen en controleren. De opdracht is niet om alles opnieuw vrij te vertalen. De Nederlandse tekst blijft de basis. De AI vergelijkt de vertaling met de brontekst en verbetert alleen waar dat nodig is. In deze stap let je vooral op:

• ontbrekende zinnen of alinea’s
• verkeerd begrepen woorden of passages
• fout vertaalde namen, termen of begrippen
• zinnen die inhoudelijk niet goed overeenkomen
• stukken die te letterlijk zijn vertaald
• dialogen die niet natuurlijk lopen
• volgorde van hoofdstukken, scènes of alinea’s
• storende PDF-, OCR- of conversiefouten

Deze stap is belangrijk omdat een tekst mooi Nederlands kan lijken, maar toch inhoudelijk kan afwijken van het origineel. Na deze controle heb je een tweede versie. Die is inhoudelijk beter gecontroleerd en leest meestal al veel prettiger.
Sommige AI-tools zijn vooral handig voor het maken van een eerste vertaling. Andere tools zijn juist sterker in controleren, redigeren en het opnieuw opbouwen van een nette eindversie. ChatGPT kan, afhankelijk van het bestand en de juiste instructies, helpen om de verbeterde tekst opnieuw aan te leveren in een bruikbare vorm.

Dat kan bijvoorbeeld als:

• Word-bestand
• PDF-bestand
• opgeschoond tekstdocument
• of zelfs als complete EPUB

ChatGPT kan ook helpen met opmaak en EPUB

Als je met bestanden werkt, gaat het niet alleen om de tekst. Een document moet ook goed opgebouwd zijn. Denk aan hoofdstukken, alinea’s, witregels, koppen en eventueel een inhoudsopgave. Bij de juiste instructies kan ChatGPT helpen om het resultaat opnieuw op te bouwen in een bruikbare vorm. In sommige gevallen kan ChatGPT zelfs een complete EPUB maken. Daarbij kan het originele bestand als voorbeeld dienen voor structuur en opmaak. Denk aan:

• hoofdstukindeling
• titels en tussenkoppen
• alinea-opbouw
• witregels
• inhoudsopgave
• basisopmaak van het oorspronkelijke bestand

Dat is vooral handig bij boeken of langere documenten die je prettig wilt lezen op een e-reader of in een leesapp.
Wel is het goed om realistisch te blijven. Bij ingewikkelde opmaak, grote bestanden, afbeeldingen, voetnoten of slecht opgebouwde bronbestanden kan het resultaat extra controle nodig hebben.
Een EPUB maken met AI kan dus vaak, maar het vraagt wel om duidelijke instructies en een laatste controle.

Stap 3: controleer de tweede versie op correct Nederlands

De derde stap is de eindcontrole. Daarbij gebruik je alleen de verbeterde Nederlandse vertaling. Het origineel leg je er niet meer naast. Deze stap heeft een ander doel. Het gaat nu niet meer om de vergelijking met de brontekst. Het gaat alleen om de kwaliteit van het Nederlands. Laat de tekst controleren op:

• kromme zinnen
• spelfouten
• verkeerde interpunctie
• onnatuurlijke formuleringen
• herhalingen
• rare woordkeuzes
• onduidelijke zinsopbouw
• storende afbrekingen
• opmaakfouten die het lezen verstoren

Deze laatste controle maakt van de tweede versie een betere eindtekst. De tekst moet niet alleen inhoudelijk kloppen, maar ook prettig lezen als zelfstandige Nederlandse tekst. Vooral bij langere teksten is dat belangrijk. Kleine foutjes vallen dan sneller op en kunnen het leesplezier behoorlijk verstoren.

Optionele extra stap voor wie meer controle wil

Bij sommige teksten is een woordenlijst handig. Dat geldt vooral voor boekenseries, technische documenten, handleidingen, vakteksten of teksten waarin steeds dezelfde namen en begrippen terugkomen. Deze stap is niet altijd nodig. Bij gewone teksten kun je meestal prima werken met de drie basisstappen. Maar bij langere teksten of teksten met veel vaste termen kan een woordenlijst veel verschil maken.
Voor zo’n woordenlijst gebruik je een extra prompt. Die prompt kun je vooraf gebruiken, maar ook aan het einde van de keten.
Vooraf kan de AI alvast een lijst maken van belangrijke namen, plaatsen, organisaties, technische termen en vaste begrippen uit de brontekst. Die woordenlijst kun je daarna meegeven bij de vertaling en controle.
Achteraf kan de AI de verbeterde tekst nog eens controleren op consequente vertaling van vaste termen. Dan laat je bijvoorbeeld nakijken of dezelfde naam, plaats of term overal op dezelfde manier is vertaald. In zo’n woordenlijst zet je bijvoorbeeld:

• namen van personen
• plaatsen
• organisaties
• technische termen
• vaste begrippen
• woorden die op een vaste manier vertaald moeten worden

Daarmee voorkom je dat dezelfde term op verschillende manieren wordt vertaald. Dat maakt de eindtekst consistenter en rustiger om te lezen.

Let op met auteursrecht en DRM

Gebruik alleen bestanden die je legaal hebt verkregen. Bij boeken, artikelen en andere auteursrechtelijk beschermde teksten mag je een vertaling niet zomaar delen of publiceren. Ook niet als je de vertaling met AI hebt gemaakt. Gebruik zo’n vertaling dus alleen voor jezelf, tenzij je toestemming hebt van de rechthebbende.
Let ook op DRM-beveiliging. Verwijder geen DRM om een bestand alsnog te kunnen verwerken. Werk alleen met bestanden die geschikt zijn om zelf te openen en te gebruiken.

Kort samengevat

Een goede AI-vertaling maak je meestal niet in één losse opdracht. Een betere aanpak bestaat uit drie vertaal- en controlestappen:

1. Maak eerst een volledige vertaling met DeepSeek, DeepL of vergelijkbare software en zet die vertaling in een bruikbaar bestand.
2. Vergelijk de vertaling met het origineel en verbeter inhoudelijke fouten.
3. Controleer de verbeterde Nederlandse versie nog één keer op correct en natuurlijk Nederlands.

Voor elke stap gebruik je een aparte prompt. Daarna kan het resultaat worden opgeslagen in de vorm die past bij je doel. Dat kan een tekstdocument zijn, maar ook een nette PDF of complete EPUB. Zo maak je van een ruwe AI-vertaling een veel betere Nederlandse tekst.

Praktijkvoorbeeld: Perry Rhodan-boekjes vertalen

Perry Rhodan is een langlopende Duitse sciencefictionserie met trouwe lezers. De boekenserie is jarenlang in het Nederlands verschenen, maar na deel 2800 is de Nederlandse uitgave gestopt. Het verhaal ging in Duitsland gewoon verder.
Ik heb contact gehad met lezers die daardoor niet goed verder konden. Duits lezen is niet voor iedereen prettig, maar de interesse in de serie is er nog wel. Daarom ben ik gaan kijken naar een praktische oplossing.
Met AI kun je een Duitstalige EPUB vertalen, controleren en omzetten naar een Nederlandse leesversie. Geen officiële vertaling, maar wel een bruikbare manier om verder te lezen.
Dit voorbeeld is bedoeld voor Perry Rhodan-fans, maar kan ook als handleiding worden gebruikt voor andere Duitstalige pulpseries.

Praktische uitleg over Perry Rhodan-boekjes vertalen naar Nederlands

Hulp nodig bij een AI-vertaling?

Loop je vast met een vertaling, een lang document of een tekst die nog niet prettig leest? Vikzit kan helpen om de vertaling te ordenen, controleren en verbeteren. Wil je weten welke prompts ik hiervoor gebruik, of wil je hulp bij het toepassen ervan? Neem gerust contact op.

Stuur je vraag, dan kijken we wat nodig is.